THỨ HAI TUẦN THÁNH – KHI CHÚA GIÊSU ĐƯỢC XỨC DẦU TẠI BÊTANIA: MỘT CỬ CHỈ YÊU THƯƠNG ÂM THẦM NHƯNG BÁO TRƯỚC CUỘC TỬ NẠN Lm. Anmai, CSsR

THỨ HAI TUẦN THÁNH – KHI CHÚA GIÊSU ĐƯỢC XỨC DẦU TẠI BÊTANIA:
MỘT CỬ CHỈ YÊU THƯƠNG ÂM THẦM NHƯNG BÁO TRƯỚC CUỘC TỬ NẠN Lm. Anmai, CSsR

Trong bầu khí của Tuần Thánh, nhiều người tín hữu thường chú ý nhiều hơn đến Chúa Nhật Lễ Lá, Thứ Năm Tiệc Ly, Thứ Sáu Khổ Nạn, rồi Đêm Vọng Phục Sinh. Còn những ngày đầu tuần, nhất là Thứ Hai Tuần Thánh, thường dễ bị lướt qua. Người ta đi lễ, nghe bài Tin Mừng, rồi trở về mà không kịp nhận ra rằng Giáo Hội đang đặt trước mắt chúng ta một mầu nhiệm rất sâu, rất đẹp và rất cảm động: việc Chúa Giêsu được xức dầu tại Bêtania.

Đây không chỉ là một câu chuyện đẹp về lòng quảng đại của một người phụ nữ. Đây cũng không chỉ là một cảnh tượng đầy cảm xúc trước cuộc Thương Khó. Nhưng đó là một hành vi có tính tiên tri, một cử chỉ yêu thương nhìn thấy trước điều mà nhiều người khác chưa thấy, một hành động thầm lặng nhưng lại chạm vào chính trung tâm của mầu nhiệm Vượt Qua: Chúa Giêsu đang tiến gần đến cái chết, và Người được chuẩn bị cho việc mai táng.

Chính vì thế, nơi một số truyền thống phụng vụ và trong tâm tình đạo đức của nhiều cộng đoàn, Thứ Hai Tuần Thánh được gắn với biến cố Chúa được xức dầu tại Bêtania. Đó là một ngày rất đáng để chiêm ngắm, bởi vì giữa lúc hận thù đang dày lên, giữa khi âm mưu phản bội đang hình thành, thì lại có một người phụ nữ đến gần Chúa bằng tình yêu tinh tuyền, bằng sự hiểu biết của trái tim, và bằng sự hiến dâng không tính toán.

Điều đó làm cho Thứ Hai Tuần Thánh trở thành một ngày rất đẹp:
ngày của hương thơm giữa bầu khí tử nạn,
ngày của tình yêu giữa âm mưu giết chóc,
ngày của sự tế nhị trước khi bắt đầu những nhục nhã và bạo lực,
ngày của một trái tim biết yêu đúng lúc.

Trong Tin Mừng, câu chuyện xức dầu tại Bêtania được các thánh sử thuật lại với những chi tiết hơi khác nhau. Chính vì thế, khi đọc, nhiều giáo dân dễ lẫn lộn các nhân vật. Có người đồng nhất người phụ nữ ấy với Maria Madalena, nhưng nếu đọc kỹ bản văn Tin Mừng, đặc biệt theo Tin Mừng Gioan vốn được đọc trong Thứ Hai Tuần Thánh của phụng vụ Rôma, thì người phụ nữ xức dầu là Maria, chị của Mácta và Ladarô, tại làng Bêtania. Bà lấy dầu thơm cam tùng hảo hạng, rất quý, xức chân Chúa Giêsu và lấy tóc mình mà lau; cả nhà sực nức mùi thơm.

Chi tiết ấy rất quan trọng. Vì nó cho thấy đây không chỉ là một hành vi ngẫu hứng, cũng không phải chỉ là một biểu lộ tình cảm bồng bột. Đây là hành vi của một người đã gắn bó sâu xa với Chúa, đã từng ngồi dưới chân Người để lắng nghe, đã từng cùng gia đình đón tiếp Người, đã từng khóc vì cái chết của em mình là Ladarô, và đã từng chứng kiến quyền năng của Đấng gọi người chết sống lại. Maria không chỉ biết Chúa bằng tai nghe. Bà đã chạm đến trái tim Người qua tương quan thân tình, qua lắng nghe, qua đau khổ, qua kinh nghiệm đức tin. Vì thế, bà nhận ra điều mà người khác không nhận ra.

Có những người đi sát Chúa bằng đôi chân, nhưng lại không hiểu lòng Chúa.
Có những người nghe Chúa giảng mỗi ngày, nhưng không nhận ra giờ của Người.
Có những người sống bên Chúa, nhưng tâm hồn vẫn xa.
Còn Maria thì khác. Bà hiểu bằng trái tim. Bà nhìn thấy bằng đức mến. Bà cảm được điều sắp xảy ra, dù chưa ai nói hết thành lời.

Và đó là một bài học rất lớn cho chúng ta. Trong đời sống đức tin, không phải cứ ở gần những điều thánh là tự nhiên hiểu được mầu nhiệm của Thiên Chúa. Có người đi lễ nhiều, đọc kinh nhiều, sinh hoạt nhiều, nhưng trái tim vẫn không thật sự bén nhạy trước Chúa. Chỉ tình yêu mới làm cho con người hiểu sâu. Chỉ tình yêu mới nhận ra điều quan trọng. Chỉ tình yêu mới biết phải làm gì, vào lúc nào, và cho ai.

Maria đã lấy một bình dầu thơm rất quý mà xức cho Chúa. Dầu thơm ấy không phải là thứ bình thường. Tin Mừng nhấn mạnh đó là một loại dầu đắt tiền. Giuđa lập tức phản ứng. Ông tính toán, ông đo lường, ông phê phán. Ông nói rằng sao không bán dầu ấy lấy tiền cho người nghèo. Nghe qua, lời ấy có vẻ hợp lý. Có vẻ đạo đức. Có vẻ rất đúng. Nhưng Tin Mừng lật tẩy ngay động cơ bên trong: không phải vì ông yêu người nghèo, nhưng vì ông là kẻ trộm, thường lấy những gì bỏ trong túi tiền chung.

Chi tiết này rất sắc bén. Nó cho thấy trong Tuần Thánh, bên cạnh tình yêu chân thành luôn có thứ đạo đức giả. Bên cạnh lòng quảng đại thật luôn có những lời bình luận rất đẹp bề ngoài nhưng rỗng tuếch bên trong. Bên cạnh người dám trao cho Chúa điều quý nhất luôn có người tìm cách lượng giá mọi sự bằng lợi ích, bằng sự hữu dụng, bằng cái nhìn thực dụng, bằng thứ khôn ngoan lạnh lùng của thế gian.

Maria không tranh luận. Bà không biện minh. Bà chỉ yêu.
Giuđa thì lý luận rất hay, nhưng lòng đã xa Chúa.
Một người đổ dầu thơm.
Một người chuẩn bị bán Thầy.
Một người dâng điều quý giá nhất.
Một người tính toán trên chính Đấng mình đã theo.

Đó là hai thái độ đối nghịch nhau mà Thứ Hai Tuần Thánh đặt ra trước mắt chúng ta.

Điều làm cho câu chuyện này trở nên vô cùng sâu sắc, chính là lời Chúa Giêsu nói: “Hãy để mặc cô ấy. Cô ấy giữ lại dầu thơm này là để lo cho ngày mai táng Thầy.” Chỉ một câu ấy thôi đã mở ra tất cả chiều sâu thần học của biến cố. Việc xức dầu không chỉ là một nghĩa cử tôn kính, mà còn là một hành vi chuẩn bị cho cái chết và chôn cất của Chúa.

Theo phong tục Do Thái, thi hài người chết thường được xức dầu thơm và tẩm hương liệu trước khi mai táng. Nhưng nơi Chúa Giêsu, điều lạ lùng là việc xức dầu ấy lại diễn ra trước khi Người chết. Như thể có một ai đó, nhờ tình yêu soi sáng, đã đi trước cả biến cố. Khi các môn đệ còn mơ hồ, khi đám đông còn dao động, khi các thượng tế đang âm mưu, thì Maria đã âm thầm làm điều mà sau này có thể không còn kịp làm nữa.

Thật vậy, sau cuộc tử nạn, cái chết của Chúa đến quá nhanh, rồi vì luật ngày sabát, việc an táng diễn ra gấp gáp. Các phụ nữ định mang dầu thơm ra mộ thì lại gặp ngôi mộ trống. Theo nghĩa nào đó, việc xức dầu tại Bêtania đã trở thành một sự chuẩn bị sớm, một cử chỉ đi trước, một nghi thức của tình yêu thực hiện điều sau này không còn cơ hội thực hiện trọn vẹn.

Đó là điều rất cảm động. Tình yêu thật luôn có một trực giác rất lạ. Nó biết làm hôm nay điều không thể để đến ngày mai. Nó hiểu rằng có những điều nếu không nói bây giờ, sẽ không còn dịp nói nữa. Có những việc nếu không làm hôm nay, ngày mai có thể đã quá muộn. Có những cử chỉ nếu không trao khi người còn sống, thì nước mắt sau này cũng không thay thế được.

Biết bao lần trong đời sống, chúng ta cứ trì hoãn yêu thương.
Ta hẹn mai sẽ xin lỗi.
Ta hẹn mai sẽ tha thứ.
Ta hẹn mai sẽ thăm một người đau yếu.
Ta hẹn mai sẽ dành giờ cho Chúa.
Ta hẹn mai sẽ hoán cải.
Ta hẹn mai sẽ sống tử tế hơn.

Nhưng Tuần Thánh nhắc ta rằng có những chữ “mai” không bao giờ đến. Maria đã không đợi. Bà yêu ngay trong hiện tại. Bà trao ngay khi còn có thể. Bà dâng ngay khi Chúa còn đang ngồi giữa bạn hữu. Và vì thế, hành động của bà trở thành bất tử trong ký ức Hội Thánh.

Mùi hương dầu thơm lan tỏa khắp căn nhà. Đó là một chi tiết Gioan ghi lại rất đẹp: “Cả nhà sực nức mùi thơm.” Mùi hương ấy không chỉ là hương vật chất. Nó là hương thơm của tình yêu hiến dâng. Nó là hương thơm của lòng mến không tiếc xót. Nó là hương thơm của một tâm hồn hiểu rằng Chúa đáng cho mình dâng điều tốt nhất.

Trong Kinh Thánh, hương thơm thường gợi đến lễ tế đẹp lòng Thiên Chúa. Ở đây, trước khi Chúa hiến dâng chính mình trên Thập Giá, đã có một hương thơm đi trước, như báo hiệu rằng hy tế Vượt Qua sắp đến. Từ căn nhà nhỏ ở Bêtania, hương thơm ấy như âm thầm nối dài đến Núi Sọ. Tình yêu của người môn đệ gặp Tình yêu của Đấng Cứu Độ. Cử chỉ của con người gặp hiến lễ của Thiên Chúa.

Bêtania, vì thế, là một nơi rất đặc biệt trong hành trình cuối đời của Chúa Giêsu. Nếu Giêrusalem là nơi của xung đột, bản án và cái chết, thì Bêtania là nơi của tình bạn, của mái ấm, của đón tiếp, của nước mắt được lau khô, của bữa ăn thân tình, và của dầu thơm yêu mến. Trước khi bước sâu vào bóng tối của cuộc Thương Khó, Chúa như được nghỉ lại ở Bêtania để đón nhận một cử chỉ an ủi. Điều đó cũng cho ta hiểu rằng ngay trong cuộc thương khó, Chúa không chỉ đối diện với hận thù; Người cũng được nâng đỡ bởi tình yêu của những tâm hồn trung tín.

Đời sống Hội Thánh cũng vậy. Bên cạnh những phản bội, những nguội lạnh, những toan tính, vẫn luôn có những tâm hồn Bêtania. Có những người không ồn ào, không đứng trước ánh đèn, không nói nhiều, nhưng họ âm thầm yêu Chúa. Họ dậy sớm đi lễ. Họ quỳ lặng trước Nhà Tạm. Họ chắt chiu từng chút hy sinh để dâng cho Chúa. Họ lau dọn bàn thờ. Họ lần chuỗi trong nước mắt. Họ giữ lòng trong sạch giữa một thế giới tục hóa. Họ dâng cho Chúa điều tốt nhất mà có thể không ai biết đến. Họ chính là hương thơm âm thầm trong căn nhà của Hội Thánh.

Thứ Hai Tuần Thánh vì thế không ồn ào, nhưng rất sâu. Nó đưa ta vào một câu hỏi lớn: Tôi giống ai trong ngôi nhà Bêtania? Tôi giống Maria, biết yêu Chúa bằng điều quý giá nhất? Hay tôi giống Giuđa, vẫn ở gần Chúa nhưng bắt đầu tính toán, bắt đầu đo đếm, bắt đầu lấy cái vẻ đạo đức để che giấu một trái tim đã rạn nứt?

Có khi chúng ta không phản bội Chúa bằng một hành vi lớn lao, nhưng bằng những tính toán rất nhỏ mỗi ngày. Ta giữ cho mình giờ giấc tốt nhất, sức lực tốt nhất, tiền bạc tốt nhất, lòng nhiệt thành tốt nhất; còn với Chúa, ta chỉ dâng phần còn lại. Ta không dám “đổ bình dầu thơm” đời mình ra cho Chúa, vì thấy tiếc. Tiếc thời gian. Tiếc tiền của. Tiếc danh dự. Tiếc tương lai. Tiếc chính mình. Và thế là đức tin của ta trở thành dè sẻn, lạnh lẽo, cầm chừng.

Nhưng tình yêu thật luôn mang dáng dấp của sự “phung phí” thánh thiện. Người đời sẽ bảo là quá tay, là không cần thiết, là không thực tế. Nhưng tình yêu không sống bằng tối thiểu. Tình yêu luôn muốn dâng hơn mức phải dâng. Người mẹ thức trắng vì con là “phung phí” sức lực. Người tận hiến trao cả tuổi xuân cho Chúa là “phung phí” theo cái nhìn thế gian. Người âm thầm tha thứ cho kẻ làm mình tổn thương là “phung phí” lòng tốt. Người ở lại trước Nhà Tạm thật lâu giữa một cuộc sống bận rộn cũng là “phung phí” thời gian theo kiểu nói của thế gian. Nhưng chính những điều “phung phí” ấy mới làm cho đời sống con người có hương thơm.

Maria đã không tiếc bình dầu. Bà cũng không tiếc mái tóc, vì bà dùng chính tóc mình mà lau chân Chúa. Trong văn hóa Do Thái, đó là một cử chỉ rất khiêm hạ và thân tình. Nghĩa là bà không chỉ dâng của cải; bà còn dâng chính mình. Và đây là điểm sâu nhất của câu chuyện: Chúa không cần chỉ là món quà của ta; Chúa muốn chính trái tim ta.

Ta có thể dâng cho Chúa nhiều thứ mà lòng vẫn xa.
Ta có thể làm rất nhiều việc đạo đức mà trái tim vẫn chưa thực sự thuộc về Chúa.
Maria thì khác. Bà không chỉ mang dầu thơm đến. Bà mang cả trái tim.
Nơi bà, của lễ và người dâng của lễ là một.

Đây là điều Tuần Thánh mời gọi mỗi người chúng ta: không chỉ dâng cho Chúa vài việc lành, vài giờ kinh, vài hy sinh, nhưng dâng cho Chúa chính mình. Dâng cả ký ức, cả tương lai, cả những vết thương, cả những mệt mỏi, cả những điều còn dang dở. Dâng cả những gì đẹp và cả những gì rối bời. Dâng cả nước mắt lẫn niềm hy vọng. Dâng trọn con người mình để Chúa chạm đến, thanh tẩy và biến đổi.

Ngoài ra, việc xức dầu tại Bêtania còn giúp ta hiểu một điều rất quan trọng về mầu nhiệm Thập Giá. Chúa Giêsu không chỉ đi vào cái chết như một nạn nhân bị kéo lê bởi bạo lực. Người đi vào cái chết với ý thức tự hiến. Người biết mình sẽ chết. Người chấp nhận. Người đón lấy giờ của mình. Và vì thế, cử chỉ xức dầu không chỉ chuẩn bị cho thi hài của một người sắp chết, mà còn mặc lấy ý nghĩa của một nghi thức hướng về hy lễ cứu độ. Chúa không bị cuốn vào cuộc tử nạn một cách mù mịt. Người bước vào đó như Con Chiên tự nguyện hiến mình.

Khi Maria xức dầu cho Chúa, bà có thể chưa hiểu hết chiều sâu thần học của hành động mình. Nhưng Chúa hiểu. Chúa đón nhận. Chúa giải thích. Và chính Chúa làm cho nghĩa cử ấy vượt xa điều người phụ nữ có thể nghĩ đến. Điều này rất an ủi cho chúng ta. Vì nhiều khi, những việc nhỏ bé ta làm cho Chúa, ta không hiểu hết giá trị của nó. Một lời cầu nguyện vụng về. Một giọt nước mắt sám hối. Một giờ chầu âm thầm. Một hy sinh kín đáo. Một sự phục vụ không tên tuổi. Ta nghĩ nó nhỏ, nhưng trong tay Chúa, nó có thể mang một ý nghĩa rất lớn.

Tuần Thánh không bắt đầu bằng tiếng búa đóng đinh. Tuần Thánh còn bắt đầu bằng hương thơm ở Bêtania. Và điều đó nói với ta rằng con đường Thập Giá không chỉ là con đường đau đớn; đó còn là con đường của tình yêu. Muốn hiểu Thập Giá, phải đi qua Bêtania. Muốn hiểu cuộc tử nạn, phải thấy trước đó có một trái tim đã yêu Chúa đến mức dám đổ cả bình dầu quý giá.

Có lẽ nhiều giáo dân ít để ý đến ngày này vì nó không có một nghi thức quá nổi bật như Lễ Lá hay Thứ Sáu Tuần Thánh. Nhưng thật ra, Thứ Hai Tuần Thánh rất đáng được sống cách sâu sắc. Đây là ngày để ta tự hỏi: tôi có đang chuẩn bị tâm hồn mình để bước vào Tam Nhật Thánh không? Tôi đến với cuộc Thương Khó của Chúa bằng con tim nào? Bằng sự tò mò của đám đông? Bằng sự xa cách của kẻ ngoài cuộc? Bằng sự toan tính của Giuđa? Hay bằng tình yêu âm thầm của Maria?

Thứ Hai Tuần Thánh cũng là ngày rất thích hợp để suy niệm về việc ta dành cho Chúa điều gì là “quý nhất”. Bình dầu thơm của ta hôm nay là gì? Có thể đó là thời gian. Có thể đó là sự chú ý. Có thể đó là một hy sinh thật lòng. Có thể đó là việc từ bỏ một thói quen xấu. Có thể đó là sự trở về sau thời gian khô khan nguội lạnh. Có thể đó là một cuộc xưng tội thành thật. Có thể đó là việc tha thứ cho người làm mình đau. Có thể đó là lời thưa “xin vâng” trước một bổn phận mà ta vẫn trốn tránh. Mỗi người đều có một “bình dầu thơm” riêng. Vấn đề là ta có dám đập vỡ nó ra vì Chúa hay không.

Nhiều khi đời sống thiêng liêng của ta không thiếu điều tốt, nhưng thiếu sự trao ban tận căn. Ta muốn theo Chúa, nhưng vẫn giữ lại phần an toàn cho mình. Ta muốn yêu Chúa, nhưng trong mức độ không làm mình thiệt thòi. Ta muốn thuộc về Chúa, nhưng vẫn để một góc lòng cho những toan tính riêng. Maria không yêu như thế. Bà yêu bằng cách không giữ lại. Và chính ở đó, bà trở thành hình ảnh của người môn đệ đích thực.

Thứ Hai Tuần Thánh còn giúp ta nhìn lại cách ta đánh giá người khác. Giuđa nhìn cử chỉ yêu thương bằng con mắt nghi ngờ và phê phán. Điều này rất gần với đời sống cộng đoàn hôm nay. Có những người quảng đại, người khác liền nói họ làm màu. Có những người sốt sắng, kẻ khác cho là quá khích. Có những người âm thầm dâng hiến, lại bị nhìn bằng ánh mắt thực dụng. Ta rất dễ trở thành Giuđa khi quen đứng ngoài để nhận xét hơn là bước vào để yêu. Có khi ta không làm gì cho Chúa, nhưng lại rất nhanh để chê người khác đang làm cho Chúa.

Bởi vậy, bài Tin Mừng này cũng là lời mời gọi thanh tẩy cái nhìn. Đừng để sự khô cứng của lòng mình biến thành tiêu chuẩn phán xét tình yêu của người khác. Cũng đừng để mình sống đạo như một người kế toán tâm linh, lúc nào cũng đo mức hữu ích, cân mức hợp lý, đong đếm hiệu quả. Tình yêu thật không vô lý, nhưng vượt trên thứ lý luận lạnh lùng. Chúa hiểu điều đó. Và Chúa bênh vực Maria.

Một điều khác rất đẹp: Chúa để cho mình được yêu. Nhiều khi ta chỉ nghĩ đến chuyện mình phải yêu Chúa, mà quên rằng Chúa cũng muốn được ta an ủi, được ta đón tiếp, được ta ở cùng, được ta dâng cho một cử chỉ thân tình. Dĩ nhiên, Chúa không cần chúng ta theo nghĩa Thiên Chúa thiếu thốn. Nhưng trong mầu nhiệm nhập thể, Chúa đã làm người thật, đã sống giữa loài người, đã chấp nhận cho mình được chạm đến bởi tình yêu của con người. Chúa để Maria xức dầu cho mình. Chúa để mái tóc của bà chạm vào chân mình. Chúa để căn nhà ngập tràn hương thơm. Chúa để cho một trái tim con người an ủi trái tim Thiên Chúa làm người.

Điều ấy thật lạ lùng. Và thật dịu dàng. Thiên Chúa toàn năng lại muốn được yêu bằng những cử chỉ rất con người.

Vậy nên, khi bước vào Tuần Thánh, ta đừng chỉ nhìn Chúa như một nhân vật của quá khứ. Hãy đến gần Người. Hãy để trái tim mình trở thành Bêtania. Hãy để cuộc đời mình có một bình dầu thơm dâng cho Chúa. Hãy cho Chúa một chỗ nghỉ giữa những xao động của đời ta. Hãy để Người bước vào nhà mình, vào gia đình mình, vào nỗi đau mình, vào ký ức mình, vào những vùng tâm hồn lâu nay ta đóng kín. Và rồi, hãy làm một điều gì đó thật cụ thể để nói với Chúa rằng: “Con yêu mến Ngài. Không phải bằng lời nói suông, nhưng bằng chính điều quý nhất của đời con.”

Có thể sau cùng, điều làm nên vẻ đẹp lớn nhất của Bêtania là thế này: giữa lúc thế giới chuẩn bị giết Chúa, vẫn có một nơi Chúa được yêu. Giữa lúc nhiều người hiểu lầm, vẫn có một người hiểu bằng trái tim. Giữa lúc bóng tối tiến gần, vẫn có hương thơm lan tỏa. Giữa lúc phản bội bắt đầu, vẫn có sự trung tín âm thầm. Và đó là niềm an ủi lớn lao cho Hội Thánh mọi thời.

Xin cho mỗi người chúng ta, trong Thứ Hai Tuần Thánh này, đừng chỉ đọc chuyện xức dầu tại Bêtania như một kỷ niệm xa xưa. Nhưng xin cho ta biết bước vào đó bằng cả tâm hồn. Xin cho ta học được nơi Maria sự nhạy bén của tình yêu, sự quảng đại không tiếc xót, sự tế nhị trước mầu nhiệm đau khổ, và lòng can đảm dâng cho Chúa điều quý nhất.

Xin cho nhà của đời ta cũng được sực nức hương thơm của lòng mến.
Xin cho những tính toán kiểu Giuđa trong lòng ta được lột bỏ.
Xin cho trái tim ta biết yêu Chúa trước khi quá muộn.
Xin cho ta đừng chỉ đi theo Chúa vào Giêrusalem để chứng kiến Thập Giá,
nhưng còn biết ở lại với Chúa tại Bêtania để yêu, để dâng, để an ủi, và để chuẩn bị tâm hồn mình bước vào mầu nhiệm Vượt Qua.

Vì rốt cuộc, trước khi Chúa chịu đóng đinh, đã có một người phụ nữ âm thầm nói với Chúa bằng hương thơm rằng:
“Thưa Thầy, con yêu Thầy.”

Và có lẽ, Thứ Hai Tuần Thánh là ngày Hội Thánh mời mỗi chúng ta cũng nói với Chúa điều ấy, không chỉ bằng môi miệng, mà bằng cả cuộc đời mình.

Lm. Anmai, CSsR