HỌC CÁCH BAO DUNG CHO NHỮNG KHIẾM KHUYẾT CỦA ĐẤNG SINH THÀNH – Lm. Anmai, CSsR

HỌC CÁCH BAO DUNG CHO NHỮNG KHIẾM KHUYẾT CỦA ĐẤNG SINH THÀNH

Có một ngày, con người ta lớn lên không phải vì tuổi đời chồng thêm, cũng không phải vì đã đi qua bao nhiêu nắng gió của cuộc sống, nhưng vì bắt đầu nhìn cha mẹ bằng một ánh mắt khác. Không còn chỉ nhìn cha mẹ như những người phải đúng, phải tốt, phải mạnh, phải hy sinh không mỏi mệt, phải yêu thương không sai lầm, phải hiểu con vô điều kiện, phải luôn biết điều gì là tốt nhất cho gia đình. Có một ngày, người ta chợt hiểu ra một điều vừa đau vừa thật: cha mẹ, trước khi là cha mẹ, cũng chỉ là những con người. Mà đã là con người thì có giới hạn, có yếu đuối, có thương tích, có những vấp ngã riêng, có những lúc yêu thương vụng về, có những khi hy sinh mà vẫn làm đau người khác, có những lần cố gắng rất nhiều nhưng vẫn không đủ để trở thành một người cha hoàn hảo, một người mẹ hoàn hảo như con cái từng mong.

Đó là một nhận thức không dễ chịu. Bởi từ nhỏ, trong tâm hồn của một đứa trẻ, cha mẹ thường hiện lên như cả một bầu trời. Cha là điểm tựa. Mẹ là bình yên. Cha mẹ là nơi mình tưởng rằng sẽ không bao giờ phản bội, không bao giờ bất lực, không bao giờ sai. Đứa trẻ nào cũng từng mong cha mẹ của mình khác với phần còn lại của thế giới. Ngoài kia có thể có bất công, có khắc nghiệt, có vô tâm, nhưng trong mái nhà này thì không. Ngoài kia có thể có những lời làm tổn thương, nhưng trong vòng tay cha mẹ thì không. Ngoài kia có thể có những người không hiểu mình, nhưng cha mẹ thì phải hiểu. Chính vì thế, khi lớn lên, và nhất là khi bắt đầu va chạm thật sự với những giới hạn của cha mẹ, trong lòng nhiều người đã có một cơn vỡ âm thầm. Có người không nói ra. Có người dùng sự im lặng để đối xử lại. Có người mang theo một nỗi thất vọng kéo dài hàng chục năm. Có người vẫn sống bên cha mẹ nhưng lòng không còn gần nữa. Có người hiếu thảo bằng bổn phận nhưng trái tim thì chất đầy những câu chưa tha thứ.

Vấn đề là ở chỗ này: nỗi đau với cha mẹ thường sâu hơn nỗi đau với người khác, vì cha mẹ là những người đến rất sớm trong đời ta. Những gì cha mẹ nói, cách cha mẹ cư xử, những vết thương cha mẹ vô tình gây ra, thường không chỉ là một biến cố nhất thời. Nó đi vào nền móng tâm hồn. Một câu chê bai lặp đi lặp lại có thể trở thành mặc cảm cả đời. Một tuổi thơ thiếu dịu dàng có thể làm con người lớn lên mà luôn khát một cái ôm. Một gia đình đầy tiếng la mắng có thể làm một đứa trẻ sau này trở thành người luôn sợ sai, luôn sống trong phòng vệ. Một người cha nóng nảy có thể khiến đứa con lớn lên vừa thương vừa sợ. Một người mẹ kiểm soát quá mức có thể khiến đứa con lớn rồi mà vẫn không dám sống đời mình. Có những đứa con trưởng thành mang bằng cấp, công việc, địa vị, nhưng sâu trong lòng vẫn là một đứa trẻ đứng trước cánh cửa cũ, mong một lời nhìn nhận chưa bao giờ nhận được. Cho nên nói đến chuyện bao dung cho khiếm khuyết của đấng sinh thành không phải là nói một điều hời hợt. Đây không phải là một lời khuyên đạo đức đơn giản kiểu: cha mẹ sinh thành dưỡng dục, nên thôi bỏ qua hết đi. Không đơn giản như thế. Có những vết thương thật. Có những giọt nước mắt thật. Có những năm tháng cô đơn trong chính gia đình mình là thật. Có những đêm người ta không khóc vì người ngoài làm đau, nhưng khóc vì người mình yêu nhất lại là người không biết cách yêu mình cho đúng.

Vậy thì bao dung ở đây không phải là phủ nhận nỗi đau. Bao dung không phải là giả vờ như không có gì xảy ra. Bao dung không phải là ép mình phải gọi mọi thứ là bình thường trong khi lòng vẫn còn chảy máu. Bao dung cũng không phải là biện minh cho mọi sai lầm của cha mẹ. Sai thì vẫn là sai. Những tổn thương gây ra thì vẫn là tổn thương. Sự thật cần được gọi đúng tên. Nhưng bao dung là khi, sau tất cả, ta không dừng lại ở chỗ chỉ kết án. Ta bắt đầu bước thêm một bước nữa, khó hơn rất nhiều: hiểu. Hiểu để thấy phía sau những cứng cỏi có thể là một đời mệt mỏi. Phía sau những lời cay nghiệt có thể là một tâm hồn chưa từng được chữa lành. Phía sau cách yêu thương kiểm soát có thể là một nỗi sợ mất mát quá lớn. Phía sau sự vô tâm bề ngoài có thể là một con người không biết diễn tả tình cảm. Có những người cha không bao giờ nói “cha thương con”, không phải vì không thương, mà vì cả đời họ cũng chưa từng được ông nội nói một câu như thế. Có những người mẹ hay càm ràm, hay lo xa, hay chì chiết, không hẳn vì muốn làm con đau, mà vì trong họ chất chứa bao nhiêu áp lực của cơm áo, của tủi thân, của những năm tháng không được ai nâng đỡ. Có những bậc cha mẹ làm con tổn thương không phải vì ác, mà vì nghèo nàn trong tâm lý, nghèo nàn trong ngôn ngữ yêu thương, nghèo nàn trong khả năng chữa lành chính mình.

Khi còn nhỏ, ta chỉ có một góc nhìn: góc nhìn của người nhận. Ta thấy mình bị la, bị áp đặt, bị so sánh, bị bỏ quên, bị hiểu lầm. Và cảm giác ấy là thật. Nhưng khi lớn hơn một chút, khi bắt đầu bước vào đời, va vào áp lực công việc, vật lộn với đồng tiền, nếm mùi bất lực trong những mối tương quan, chạm vào những giới hạn của chính mình, ta mới ngỡ ngàng nhận ra: làm người đã khó, làm cha mẹ còn khó gấp nhiều lần. Có thể đến một ngày, khi chính ta yêu thương ai đó mà vẫn làm họ buồn, khi chính ta cố gắng hết sức mà vẫn không mang lại được điều tốt nhất cho người mình thương, ta mới chậm rãi hiểu ra cha mẹ ngày xưa cũng đã bất lực như thế nào. Họ không phải lúc nào cũng đủ sáng suốt. Họ không phải lúc nào cũng bình tĩnh. Họ không phải lúc nào cũng được chuẩn bị để làm cha mẹ. Nhiều người bước vào hôn nhân với đầy vết thương chưa lành, rồi làm cha mẹ trong khi chính mình vẫn còn là một đứa trẻ nội tâm chưa trưởng thành. Họ nuôi con bằng tình thương có thật nhưng bằng kỹ năng rất thiếu. Họ cố giữ gia đình trong khi chính họ không biết gì về chữa lành, về đối thoại, về quản trị cảm xúc, về cách yêu mà không kiểm soát, về cách kỷ luật mà không làm nhục, về cách hy sinh mà không kể công.

Nhiều người trong chúng ta đau vì cha mẹ, nhưng cũng cần đủ công bằng để nhìn ra: cha mẹ của mình cũng đã đau rất nhiều. Có thể ông bà nghèo. Có thể chiến tranh, mất mát, đổ vỡ, cơm áo, thiếu học, thiếu tình thương, những định kiến cũ, những nỗi sợ đời, những va đập giữa thời cuộc đã nhào nặn họ thành những con người như hôm nay. Một người cha gia trưởng có thể từng lớn lên trong một nền văn hóa dạy ông rằng đàn ông không được yếu mềm. Một người mẹ khắt khe có thể từng sống trong một tuổi thơ thiếu an toàn nên luôn muốn nắm mọi thứ thật chặt. Một người cha lạnh lùng có thể từng bị xúc phạm vì đã bộc lộ cảm xúc. Một người mẹ thích so sánh con với người khác có thể vì cả đời bà sống trong nỗi ám ảnh phải hơn thua để không bị chà đạp. Điều đó không biến cái sai thành đúng. Nhưng nó giúp trái tim ta bớt cứng. Nó giúp ta ngừng nhìn cha mẹ chỉ như nguồn gây đau đớn, để bắt đầu thấy họ cũng là những nạn nhân của một chuỗi thương tích dài mà có khi chính họ chưa từng được quyền gọi tên.

Cuộc đời rất lạ. Khi còn bé, ta cần cha mẹ bảo vệ mình khỏi thế giới. Khi lớn lên, có khi ta lại cần học cách bảo vệ trái tim mình khỏi những điều chưa lành nơi cha mẹ. Nhưng trưởng thành hơn nữa, có khi ta lại được mời gọi đến một mức độ sâu hơn: không chỉ bảo vệ mình, mà còn học cách thương xót cha mẹ. Thương xót không phải vì ta ở thế cao hơn, càng không phải vì ta ban ơn tha thứ cho họ như một vị quan tòa đạo đức. Nhưng vì ta bắt đầu hiểu rằng con người nào cũng đáng được nhìn bằng một ánh mắt nhân hậu. Kể cả cha mẹ mình. Kể cả khi cha mẹ đã từng làm mình tổn thương. Kể cả khi giữa mình với họ còn nhiều điều chưa thể nói hết trong một sớm một chiều.

Có những người mang trong lòng một bản án vô hình dành cho cha mẹ suốt mấy chục năm. Họ vẫn chu cấp, vẫn chăm sóc, vẫn ở bên, nhưng thật ra trong lòng vẫn thầm kết tội: giá mà ngày xưa cha không như vậy; giá mà mẹ dịu dàng hơn; giá mà nhà mình không ngột ngạt; giá mà tuổi thơ mình không phải lớn lên trong sợ hãi, trong thiếu thốn, trong so sánh, trong áp đặt. Những câu “giá mà” ấy đôi khi rất chính đáng, nhưng nếu cứ giữ mãi, nó sẽ biến thành xiềng xích. Người bị trói không chỉ là cha mẹ trong mắt mình, mà chính là tâm hồn mình. Vì một trái tim không học được bao dung thì sẽ rất khó bình an. Mà điều đau nhất là có khi cha mẹ già đi, yếu đi, lẫn dần, hoặc rời khỏi thế gian này, lúc đó ta mới cuống cuồng nhận ra mình đã dành quá nhiều năm để giận, quá ít năm để hiểu. Ta đã đòi hỏi họ phải hoàn hảo trong khi chính ta cũng đầy thiếu sót. Ta đã nhìn vào điều cha mẹ không làm được mà quên mất những điều họ đã cố gắng. Ta đã nhớ rất lâu những câu nói làm đau mà quên có những đêm họ thức trắng vì bệnh của con, có những bữa ăn họ nhịn phần ngon cho con, có những nỗi lo họ giữ riêng để nhà vẫn sáng đèn, có những lần họ vụng về nhưng thật sự đã yêu mình bằng tất cả khả năng ít ỏi họ có.

Không phải cha mẹ nào cũng dịu dàng. Không phải cha mẹ nào cũng tâm lý. Không phải gia đình nào cũng là nơi ngọt ngào. Nhưng nếu bình tĩnh nhìn lại, nhiều người sẽ thấy trong những khiếm khuyết ấy vẫn có tình thương, chỉ là thứ tình thương thô ráp, lầm lẫn, không biết biểu lộ cho đẹp. Có người cha đi làm về chỉ biết hỏi con học hành ra sao, điểm mấy, rồi cau có nếu không vừa ý. Đứa con chỉ thấy áp lực. Nhưng mãi sau này mới hiểu đó là cách vụng về của một người đàn ông không biết nói chuyện tình cảm, nên chỉ có thể bấu víu vào chuyện học hành để diễn tả nỗi lo cho tương lai con. Có người mẹ cả đời không nói nổi một lời khen, chỉ toàn nhắc nhở, càm ràm, soi xét. Đứa con lớn lên trong khát khao được công nhận. Nhưng có khi đến lúc mẹ già, nhìn đôi tay run run và ánh mắt thấp thỏm của bà, mới nhận ra bà đã yêu bằng thứ ngôn ngữ mà bà học được từ một đời thiếu thốn: lo lắng là yêu, nhắc nhở là yêu, hy sinh là yêu, dù cách thể hiện làm người nhận thấy nặng nề.

Bao dung cho khiếm khuyết của đấng sinh thành vì thế không chỉ là một hành vi đẹp, mà còn là một cuộc trưởng thành nội tâm. Trưởng thành là khi thôi đòi hỏi cuộc đời phải trả lại cho mình một tuổi thơ hoàn hảo. Trưởng thành là khi chấp nhận rằng có những điều đã thiếu, đã vỡ, đã đau, và mình không thể quay lại để viết lại. Trưởng thành là khi ngừng sống mãi bằng tâm thế của một người bị thiệt thòi, để bắt đầu sống như một người có tự do nội tâm. Ta không chối bỏ quá khứ, nhưng ta không để quá khứ quyết định hoàn toàn cách ta yêu thương hiện tại. Ta không phủ nhận vết thương, nhưng cũng không tôn thờ vết thương đến mức biến nó thành trung tâm đời sống. Ta học cách nói: đúng, cha mẹ tôi có sai. Đúng, tôi đã đau. Nhưng tôi không muốn mang mãi nỗi đau ấy như bản sắc của mình. Tôi muốn bước ra khỏi vòng lặp ấy. Tôi muốn học cách nhìn cha mẹ bằng đôi mắt của một người đã lớn.

Có một sự thật rất đẹp nhưng cũng rất buồn: khi cha mẹ còn trẻ, ta thấy họ to lớn. Khi ta trung niên, ta bắt đầu thấy họ nhỏ lại. Không chỉ vì thân xác họ yếu đi, lưng còng hơn, tóc bạc hơn, bước chậm hơn, nhưng vì ta dần nhìn thấy sự mong manh nơi họ. Người cha từng làm mình sợ nay đứng loay hoay trước một cái điện thoại. Người mẹ từng quán xuyến mọi thứ nay hỏi đi hỏi lại một câu chuyện. Người từng lớn tiếng với ta nay có khi chỉ mong ta ở lại ăn cùng một bữa cơm. Người từng mạnh mẽ như cột nhà nay có lúc ho giữa đêm nghe thật dài và thật mỏng. Lúc đó, nếu trái tim đủ mềm, ta sẽ thấy một điều rất lạ: cha mẹ không chỉ là người gây ra cho ta vài nỗi đau năm xưa, mà còn là những con người đang đi dần về phía cuối đời với biết bao giới hạn, cô đơn, sợ hãi. Và trong hành trình ấy, có khi điều họ cần nơi con cái không phải là sự phán xét muộn màng, nhưng là một cái nhìn hiểu biết, một chút dịu dàng, một thái độ bớt khắt khe hơn, một tấm lòng biết đặt sự thật trong lòng thương xót.

Nói như thế không có nghĩa là mọi mối tương quan với cha mẹ đều phải ép thành gần gũi ngay lập tức. Có những người từng bị tổn thương quá sâu. Có những gia đình có những đổ vỡ thật sự nghiêm trọng. Có những câu chuyện không thể chỉ dùng vài chữ “thôi bỏ qua” là xong. Với những trường hợp ấy, bao dung trước hết có thể chỉ là không nuôi thêm hận. Là không tiếp tục trả đũa bằng lời nói hay thái độ. Là giữ một khoảng cách cần thiết nhưng không để lòng mình mục ruỗng bởi oán trách. Là dám cầu nguyện cho cha mẹ dù chưa thể ôm họ bằng cảm xúc nồng ấm. Là mở cho trái tim mình một cánh cửa nhỏ rằng một ngày nào đó, khi đủ mạnh, mình sẽ đối diện sự thật ấy với nhiều bình an hơn. Bao dung không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng nước mắt hòa giải đẹp như phim. Đôi khi nó rất âm thầm. Chỉ là hôm nay, ta không nói lại một câu cay độc như trước. Chỉ là hôm nay, ta nghe mẹ kể chuyện lặp lại mà không gắt lên. Chỉ là hôm nay, ta hiểu cha khó tính vì cha đang già đi và bất an nhiều hơn. Chỉ là hôm nay, ta thôi dùng sự lạnh lùng để trả món nợ tình cảm ngày xưa.

Điều khó nhất trong bao dung cho cha mẹ là ta thường nghĩ: tại sao lúc tôi bé nhỏ, yếu đuối, cần được yêu cho đúng, thì không ai hiểu cho tôi, mà bây giờ tôi lại phải đi hiểu cho người đã làm tôi đau? Câu hỏi ấy không vô lý. Nó chạm đến một vùng rất sâu trong công bằng cảm xúc. Nhưng cuộc đời không vận hành chỉ bằng công bằng lạnh lùng. Nếu chỉ đòi sòng phẳng, có khi không mối tương quan nào sống nổi. Tình thương trưởng thành luôn có một chiều kích vượt lên trên tính toán. Không phải để phủ nhận công lý, nhưng để cứu lấy con người khỏi bị giam mãi trong chuỗi tổn thương. Nếu cha mẹ chỉ trao cho ta điều họ từng nhận, và ta cũng chỉ trao lại cho người khác điều ta từng bị đối xử, thì vòng lặp đau đớn ấy sẽ không bao giờ chấm dứt. Phải có ai đó đủ tỉnh, đủ đau, đủ lớn để nói: đến đây thôi, tôi không muốn truyền tiếp bóng tối này nữa. Tôi đã thiếu dịu dàng, nhưng tôi sẽ học dịu dàng. Tôi đã lớn lên trong tiếng nặng lời, nhưng tôi sẽ chọn lời chữa lành. Tôi đã sống trong một mái nhà nhiều áp lực, nhưng tôi sẽ không xây tiếp một mái nhà như vậy cho thế hệ sau. Và muốn làm được điều đó, trước hết ta cần một cái nhìn khác về cha mẹ: họ không phải là thần tượng sụp đổ, cũng không chỉ là thủ phạm của tuổi thơ mình; họ là những con người chưa trọn vẹn, như chính mình, đang lầm lũi mang theo những vết nứt riêng.

Có lẽ một trong những bước đầu tiên của bao dung là học cách kể lại câu chuyện về cha mẹ bằng một giọng khác. Không phải giọng biện hộ mù quáng. Không phải giọng tô hồng. Nhưng cũng không phải giọng chỉ chăm chăm liệt kê lỗi lầm. Ta thử kể lại với nhiều chiều hơn: cha tôi nóng tính, đúng, nhưng ông đã vất vả cả đời để gia đình không thiếu ăn; mẹ tôi khó chịu, đúng, nhưng bà đã gồng mình trong quá nhiều áp lực mà không ai hỏi han; tuổi thơ tôi có những ngày ngột ngạt, đúng, nhưng giữa những ngày ấy cũng có biết bao hy sinh âm thầm tôi chỉ nhận ra khi đã lớn. Kể lại như thế không làm mất đi phần đau, nhưng đưa đau vào một bức tranh rộng hơn. Và chính trong bức tranh ấy, lòng bao dung bắt đầu có chỗ để nảy mầm.

Rất nhiều người chờ cha mẹ xin lỗi rồi mới có thể mềm lòng. Nhưng thực tế là không phải cha mẹ nào cũng biết xin lỗi. Có người vì sĩ diện. Có người vì không quen ngôn ngữ tình cảm. Có người vì cả đời tin rằng cha mẹ thì không thể sai với con. Có người thật ra biết mình có lỗi nhưng không đủ khả năng đối diện. Nếu ta cứ chờ một lời xin lỗi đúng chuẩn, đúng thời điểm, có khi ta sẽ chờ đến hết đời. Có những người cha mẹ chỉ xin lỗi bằng cách khác: lén để phần trái cây ngon cho con; gọi điện hỏi thăm khi con đi xa; ngồi chờ cửa khuya; dúi ít tiền; hỏi han vụng về; kể chuyện cũ mà thật ra là đang nhớ. Họ không nói được câu “ngày xưa cha mẹ làm con khổ, cho cha mẹ xin lỗi”, nhưng ở một tầng sâu nào đó, có khi cả cuộc đời về già của họ là một cách sửa sai âm thầm. Nếu trái tim không quá cố chấp, ta sẽ nhận ra đôi khi lời xin lỗi không đi qua miệng, mà đi qua những dấu chỉ rất nhỏ của sự mềm lại.

Nhưng cũng cần nói rõ: bao dung không đồng nghĩa với để mặc mình bị làm tổn thương tiếp tục. Chấp nhận cha mẹ là những người bình thường không có nghĩa là đồng ý cho mọi hành vi độc hại lặp lại không giới hạn. Có những lúc yêu thương cần đi cùng ranh giới. Có những khi hiếu thảo cần đi cùng sự trưởng thành để nói một cách bình tĩnh: con thương cha mẹ, nhưng cách nói đó làm con tổn thương; con muốn gần cha mẹ, nhưng chúng ta cần học cách đối thoại khác đi; con không chống lại cha mẹ, nhưng con không thể tiếp tục sống theo một khuôn ép khiến mình ngạt thở. Bao dung thật không làm con người nhu nhược. Bao dung thật vừa biết thương vừa biết giữ phẩm giá. Vừa biết nhẫn nại vừa biết nói điều cần nói. Vừa biết thông cảm cho quá khứ của cha mẹ vừa ý thức trách nhiệm chữa lành hiện tại của chính mình.

Có khi bao dung bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Từ việc bớt khó chịu trước sự lặp lại của người già. Từ việc không châm biếm sự chậm chạp của cha mẹ trước thế giới mới. Từ việc thôi dùng kiến thức của mình để làm cha mẹ thấy mình kém cỏi. Từ việc biết rằng nhiều khi cha mẹ cằn nhằn không phải vì thích làm phiền, mà vì họ sợ bị bỏ quên. Từ việc nhận ra rằng tuổi già là một cuộc thu hẹp: sức khỏe thu hẹp, các mối quan hệ thu hẹp, khả năng kiểm soát cuộc đời thu hẹp, vai trò trong gia đình thu hẹp. Trong cái thu hẹp ấy, người già dễ trở nên khó tính, lặp lời, lo xa, nhạy cảm, chạm tự ái. Nếu chỉ nhìn bề ngoài, ta sẽ thấy phiền. Nhưng nếu nhìn sâu, ta sẽ thấy đáng thương. Và chỉ khi nhìn thấy nỗi đáng thương ấy, lòng bao dung mới đủ thật.

Một trong những bi kịch lớn nhất của đời người là đến khi hiểu cha mẹ hơn thì cha mẹ đã quá già, hoặc đã đi xa. Lúc đó mọi nhận ra trở thành muộn màng. Người ta ước giá mà ngày xưa mình dịu hơn một chút. Giá mà mình không chấp nhặt từng câu. Giá mà mình ngồi nghe mẹ lâu hơn. Giá mà mình hỏi cha nhiều hơn về tuổi trẻ của ông. Giá mà mình biết đằng sau vẻ cộc cằn ấy là cả một đời gồng gánh. Giá mà mình không đợi mọi thứ hoàn hảo mới bắt đầu thương. Bởi vì thật ra, con người không ai xứng đáng được yêu chỉ khi họ hoàn hảo. Cha mẹ cũng vậy. Nếu chờ cha mẹ trở nên lý tưởng rồi mới dịu với họ, thì có lẽ sẽ không bao giờ có ngày ấy.

Có người hỏi: làm sao để thật sự bao dung khi trong lòng vẫn còn nhiều tủi thân? Có lẽ không có con đường tắt. Trước hết phải dám thành thật với nỗi đau của mình. Đừng chối bỏ. Đừng đóng vai người con hiếu thảo hoàn hảo để rồi bên trong đầy cay đắng. Hãy gọi tên những điều đã làm mình buồn, đã làm mình sợ, đã làm mình thiếu thốn. Có thể viết ra. Có thể cầu nguyện. Có thể nói chuyện với một người đủ tin cậy. Có thể âm thầm khóc một lần cho đứa trẻ năm xưa trong mình. Bởi khi nỗi đau được nhìn nhận, nó mới bắt đầu bớt quyền lực. Sau đó, từng bước một, hãy tập nhìn cha mẹ như những con người có lịch sử riêng. Hãy hỏi về tuổi thơ của họ, về những điều họ từng thiếu, từng sợ, từng ước mơ, từng mất mát. Nhiều người chỉ thật sự mềm lòng với cha mẹ từ ngày biết cha mình mồ côi sớm, mẹ mình từng bỏ học vì nghèo, hay tuổi trẻ của họ từng nếm những điều không ai hay. Biết lịch sử của một người không xóa được lỗi của họ, nhưng làm cho trái tim mình bớt muốn kết án.

Rồi hãy tập biết ơn những điều nhỏ. Không cần ép mình phải biết ơn điều không đáng biết ơn. Nhưng chắc chắn, trong rất nhiều gia đình không hoàn hảo, vẫn có những mảnh sáng. Một bữa cơm. Một lần thức đêm. Một chiếc áo mua đầu năm học. Một chuyến đưa đón trong mưa. Một bàn tay xoa trán khi sốt. Một tiếng thở dài lo cho tương lai con. Một người cha ít nói nhưng luôn sửa chiếc xe cho con trước khi đi xa. Một người mẹ vụng về nhưng vẫn giữ món con thích. Biết ơn không phải để lấp đi phần tối. Biết ơn là để không để phần tối chiếm hết sự thật.

Và trên hết, hãy nhớ rằng cha mẹ cũng có quyền được là người bình thường. Quyền được mệt. Quyền được sai. Quyền được có những ngày yếu đuối. Quyền không biết hết. Quyền không hoàn hảo. Từ nhỏ, ta thường vô thức tước đi quyền ấy của họ vì ta cần một chỗ dựa tuyệt đối. Nhưng khi lớn lên, thương cha mẹ thật sự là trả lại cho họ quyền được làm người. Khi ta chấp nhận cha mẹ cũng là những con người bình thường với những sai lầm riêng, ta không hạ thấp họ. Trái lại, ta đặt họ vào đúng vị trí thật của họ trong đời mình: những con người đã sinh ra ta, yêu ta theo cách họ biết, làm ta đau ở vài chỗ, cứu ta ở vài chỗ, mang cho ta vừa thương tích vừa gia tài, vừa thiếu sót vừa hy sinh, và cuối cùng vẫn là một phần không thể tách rời trong câu chuyện đời ta.

Bao dung cho cha mẹ còn là một cách giải thoát chính mình khỏi ảo tưởng về con người. Người nào còn đòi cha mẹ phải hoàn hảo thì sau này cũng rất dễ đòi vợ chồng, con cái, bạn bè, cộng đoàn, đồng nghiệp phải hoàn hảo. Mà nơi nào có đòi hỏi hoàn hảo, nơi đó sớm muộn cũng ngạt thở. Học nhìn cha mẹ bằng lòng thương xót cũng là học nhìn cả nhân loại bằng cái nhìn chín chắn hơn: ai cũng có giới hạn, ai cũng đang cố sống với những mảnh vỡ của mình, ai cũng cần được đối xử với một chút dịu dàng hơn là những bản án sắc lạnh.

Thật ra, đến cuối cùng, điều làm con người nên cao quý không phải là chưa từng bị thương, cũng không phải là chưa từng làm ai đau, mà là dám để cho đau khổ làm mình sâu hơn chứ không cay hơn. Có những người vì bị cha mẹ làm tổn thương nên sống cả đời với lòng khép kín. Nhưng cũng có những người nhờ đi qua những bất toàn của gia đình mà học được lòng cảm thông rất lớn. Họ biết ôm những người vụng về. Họ không quá ảo tưởng về ai. Họ bớt kết án. Họ dịu hơn với tuổi già. Họ thương những người không biết yêu thương đúng cách. Và như thế, họ biến chính vết thương của mình thành nguồn ánh sáng cho người khác.

Một ngày nào đó, có thể rất gần, cha mẹ sẽ già hẳn. Cuộc nói chuyện với họ sẽ ngắn dần. Bước chân họ sẽ yếu dần. Trí nhớ họ sẽ rơi rụng ít nhiều. Những cơ hội để hiểu, để gần, để dịu, để nói một câu nhẹ nhàng sẽ không còn vô tận. Lúc ấy, điều còn ở lại trong lòng ta không phải là cha mẹ đã từng hoàn hảo hay chưa, nhưng là ta đã yêu họ như thế nào trong phần đời còn lại. Ta đã chọn khắt khe hay nhân hậu. Ta đã giữ bản án hay mở lòng thương xót. Ta đã nhìn họ chỉ bằng con mắt của đứa trẻ từng bị đau, hay bằng con mắt của một người trưởng thành biết rằng đấng sinh thành của mình, suy cho cùng, cũng là những thân phận người, đi qua cuộc đời với biết bao giới hạn, và đã làm điều tốt nhất họ có thể, dù nhiều khi cái tốt nhất ấy vẫn còn rất thiếu.

Học cách bao dung cho những khiếm khuyết của đấng sinh thành là một bài học vừa đau vừa đẹp. Đau, vì nó buộc ta rời khỏi những ảo tưởng ngây thơ về gia đình. Đẹp, vì nó mở ra trong ta một trái tim rộng hơn, chín hơn, hiền hơn. Khi làm được điều ấy, ta không chỉ cứu một mối tương quan với cha mẹ. Ta còn cứu chính mình khỏi sự cứng cỏi, khỏi những di sản vô hình của cay đắng, khỏi vòng lặp của những thương tích truyền đời. Và biết đâu, trong sự bao dung ấy, ta sẽ chạm vào một thứ bình an rất sâu: bình an của người đã thôi đòi cuộc đời phải cho mình những con người không tì vết, để bắt đầu biết yêu thật những con người rất đỗi bình thường đang ở cạnh mình.

Cha mẹ không phải là thiên thần. Cha mẹ cũng không phải là tượng đá bất khả sai lầm. Cha mẹ là người. Và có lẽ, chỉ khi chấp nhận điều đó, ta mới thật sự bắt đầu yêu cha mẹ bằng một tình yêu trưởng thành. Một tình yêu không mù quáng, nhưng cũng không cay nghiệt. Một tình yêu biết sự thật, nhưng không thiếu lòng thương xót. Một tình yêu đủ sâu để nói rằng: con biết cha mẹ có những điều chưa trọn. Con biết đã có những lúc con đau. Nhưng sau tất cả, con không muốn giữ trong lòng chỉ có những mảnh vỡ. Con muốn nhìn cha mẹ như những con người đã đi qua đời với tất cả giới hạn của mình. Và trong phần đời còn lại, con chọn dịu hơn một chút, hiểu hơn một chút, thương hơn một chút, trước khi quá muộn.

Bởi nhiều khi, sự báo hiếu lớn nhất không nằm ở vật chất, không nằm ở lời nói đẹp, cũng không nằm ở những nghi thức bề ngoài. Sự báo hiếu sâu nhất đôi khi nằm ở chỗ: khi đã đủ lớn, ta thôi bắt cha mẹ phải là những người không bao giờ sai, và bắt đầu ôm lấy sự thật rất người nơi họ bằng một trái tim đã học được bao dung. Đó là lúc ta không chỉ trưởng thành với cha mẹ. Đó là lúc ta trưởng thành với chính cuộc đời. Lm. Anmai, CSsR