LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI)

Phụng vụ

Trí tuệ nhân tạo, hay còn gọi là AI, đã trải qua một hành trình dài và đầy ấn tượng từ những ý tưởng ban đầu đến các ứng dụng thực tế đang thay đổi thế giới ngày nay. Lịch sử phát triển của AI không chỉ là sự tích lũy của các tiến bộ công nghệ mà còn là minh chứng cho sự kiên trì của con người trong việc khám phá khả năng của máy móc. Trong bài viết này, chúng ta sẽ khám phá sâu hơn về những cột mốc quan trọng nhất trong lịch sử AI, dựa trên các sự kiện then chốt đã định hình lĩnh vực này. Những cột mốc này không chỉ đánh dấu sự ra đời và trưởng thành của AI mà còn phản ánh cách mà công nghệ này dần dần hòa nhập vào cuộc sống hàng ngày, từ lý thuyết trừu tượng đến các ứng dụng thực tiễn. Chúng ta sẽ đi theo trình tự thời gian để đảm bảo tính logic và dễ theo dõi, giúp người đọc nắm bắt rõ ràng sự tiến bộ từng bước một của AI.

NỀN MÓNG BAN ĐẦU: NĂM 1950 VÀ PHÉP THỬ TURING

Một trong những cột mốc đầu tiên và quan trọng nhất trong lịch sử phát triển AI chính là năm 1950, khi Alan Turing (1912–1954), người được công nhận rộng rãi là cha đẻ của AI, công bố bài viết mang tính cách mạng có tên “Phép thử Turing (Turing Test)”. Bài viết này không chỉ đặt nền móng vững chắc cho lĩnh vực AI mà còn khơi mào một cuộc tranh luận triết lý sâu sắc về bản chất của trí tuệ. Cụ thể, Alan Turing đã đặt ra câu hỏi nổi tiếng: “Máy móc có thể suy nghĩ hay không?” – một câu hỏi mà đến nay vẫn là trung tâm của nhiều nghiên cứu và thảo luận. Phép thử Turing, hay còn gọi là Turing Test, được thiết kế để đánh giá xem một máy tính có thể biểu hiện hành vi thông minh tương đương với con người đến mức nào, thông qua việc giao tiếp bằng ngôn ngữ tự nhiên. Nếu một máy tính có thể lừa được con người tin rằng nó là một con người khác, thì theo Turing, nó đã đạt được mức độ thông minh nhất định. Sự kiện này không chỉ mở ra cánh cửa cho các nghiên cứu sau này mà còn khuyến khích các nhà khoa học suy nghĩ về khả năng của máy móc trong việc mô phỏng trí tuệ con người. Alan Turing, với cuộc đời ngắn ngủi nhưng đầy đóng góp, đã trở thành biểu tượng cho sự khởi đầu của AI, và bài viết của ông vẫn được trích dẫn rộng rãi trong các tài liệu học thuật và phổ biến về lĩnh vực này.

SỰ RA ĐỜI CHÍNH THỨC: HỘI NGHỊ DARTMOUTH NĂM 1956

Tiếp nối nền móng từ Alan Turing, năm 1956 đánh dấu một bước ngoặt lớn khi hội nghị Dartmouth được tổ chức, chính thức khai sinh AI như một ngành nghiên cứu độc lập và có hệ thống. Hội nghị này, diễn ra tại Đại học Dartmouth ở Mỹ, đã quy tụ các nhà khoa học hàng đầu thời bấy giờ để thảo luận về việc tạo ra các máy móc có khả năng sử dụng ngôn ngữ, hình thành khái niệm trừu tượng và giải quyết các vấn đề mà con người thường gặp phải. Đây là lần đầu tiên khái niệm “trí tuệ nhân tạo” được sử dụng một cách chính thức, và nó đã mở ra kỷ nguyên mới cho các nghiên cứu về AI. Hội nghị Dartmouth không chỉ là một sự kiện học thuật mà còn là nền tảng cho sự phát triển lâu dài của lĩnh vực này, khuyến khích đầu tư và nghiên cứu từ các tổ chức và chính phủ. Từ đây, AI bắt đầu được coi là một lĩnh vực khoa học riêng biệt, với các mục tiêu rõ ràng như mô phỏng trí tuệ con người qua lập trình và thuật toán. Sự kiện này đã tạo động lực cho hàng loạt dự án nghiên cứu sau đó, và ngày nay, nó vẫn được nhắc đến như “ngày sinh” của AI hiện đại.

BƯỚC TIẾN VỀ XỬ LÝ NGÔN NGỮ: CHATBOT ELIZA NĂM 1965

Đến năm 1965, lịch sử AI chứng kiến sự ra đời của Chatbot Eliza, một hệ thống xử lý ngôn ngữ tự nhiên ban đầu và tiên phong. Eliza được phát triển bởi Joseph Weizenbaum tại MIT, và nó hoạt động như một nhà tâm lý trị liệu ảo, sử dụng các mẫu câu đơn giản để phản hồi lại người dùng dựa trên các từ khóa trong câu hỏi của họ. Mặc dù Eliza không thực sự “hiểu” ngôn ngữ mà chỉ mô phỏng cuộc trò chuyện, nhưng nó đã chứng minh rằng máy tính có thể tương tác với con người qua ngôn ngữ một cách hiệu quả. Sự kiện này là một minh chứng sớm cho tiềm năng của AI trong lĩnh vực xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP), mở đường cho các chatbot và trợ lý ảo sau này. Eliza không chỉ là một công cụ kỹ thuật mà còn khơi dậy sự quan tâm về đạo đức trong AI, vì nhiều người dùng đã bị “lừa” bởi sự giống thật của nó. Cột mốc này nhấn mạnh sự tiến bộ từ lý thuyết sang ứng dụng thực tế, giúp AI dần dần tiếp cận gần hơn với cuộc sống hàng ngày.

CHIẾN THẮNG TRONG TRÒ CHƠI CHIẾN LƯỢC: DEEP BLUE NĂM 1997

Năm 1997 là một năm đáng nhớ khi ‘Deep Blue’, một ứng dụng AI vượt trội trong các trò chơi chiến lược, đã đánh bại kiến tướng cờ vua Garry Kasparov trong một trận đấu lịch sử. Deep Blue, được phát triển bởi IBM, sử dụng sức mạnh tính toán để phân tích hàng triệu nước đi có thể xảy ra, chứng minh rằng AI có thể vượt qua con người trong các lĩnh vực đòi hỏi chiến lược sâu sắc và tính toán phức tạp. Chiến thắng này không chỉ là một thành tựu kỹ thuật mà còn là biểu tượng cho sự trưởng thành của AI trong việc xử lý các vấn đề phức tạp. Kasparov, nhà vô địch cờ vua thế giới lúc bấy giờ, đã phải thừa nhận sức mạnh của máy tính, và sự kiện này đã thu hút sự chú ý toàn cầu đối với AI. Từ đây, các ứng dụng AI trong trò chơi và các lĩnh vực tương tự bắt đầu được nghiên cứu mạnh mẽ hơn, mở ra kỷ nguyên mới cho học máy và thuật toán tối ưu hóa.

SỰ VƯỢT TRỘI CỦA HỌC MÁY TĂNG CƯỜNG: ALPHAGO NĂM 2016

Tiếp tục đà phát triển, năm 2016 chứng kiến ‘AlphaGo’, một hệ thống học máy tăng cường vượt trội, chiến thắng kiện tướng cờ vây Lee Sedol trong một loạt trận đấu. AlphaGo, do DeepMind phát triển, sử dụng kỹ thuật học sâu và học tăng cường để học hỏi từ hàng triệu ván cờ, không chỉ dựa vào tính toán mà còn phát triển chiến lược sáng tạo. Cờ vây là một trò chơi phức tạp hơn cờ vua rất nhiều, với số lượng nước đi có thể lên đến hàng tỷ, nên chiến thắng của AlphaGo là một bước nhảy vọt cho AI. Sự kiện này không chỉ khẳng định sức mạnh của học máy tăng cường mà còn mở rộng ứng dụng của AI sang các lĩnh vực đòi hỏi trực giác và học hỏi liên tục. Lee Sedol, một trong những kiện tướng hàng đầu thế giới, đã thua cuộc, và điều này đã khơi dậy sự quan tâm toàn cầu về tiềm năng vô hạn của AI trong việc vượt qua giới hạn con người.

SỰ PHỔ BIẾN CỦA AI TẠO SINH: CHATGPT NĂM 2022

Năm 2022 đánh dấu sự ra mắt của ChatGPT, một ứng dụng AI tạo sinh phổ biến, đã nhanh chóng được sử dụng khắp nơi trên toàn cầu. ChatGPT, phát triển bởi OpenAI, sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn để tạo ra văn bản, trả lời câu hỏi và hỗ trợ nhiều nhiệm vụ khác nhau một cách tự nhiên. Sự ra mắt này đã đưa AI đến với công chúng rộng rãi, từ học sinh, sinh viên đến các chuyên gia, và nó đã trở thành công cụ hàng ngày cho hàng triệu người. ChatGPT không chỉ là một chatbot mà còn là biểu tượng cho AI tạo sinh, nơi máy móc có thể sản xuất nội dung sáng tạo dựa trên dữ liệu huấn luyện. Sự phổ biến nhanh chóng của nó chứng tỏ AI đã thực sự hòa nhập vào xã hội, thay đổi cách chúng ta làm việc và học tập.

CÁC GIẢI THƯỞNG NOBEL NĂM 2024

Năm 2024 là năm vinh danh các nhà khoa học AI với hai giải Nobel quan trọng. Đầu tiên, Demis Hassabis, đồng sáng lập DeepMind, và John Jumper, nhà nghiên cứu AlphaFold tại DeepMind, đã đoạt giải Nobel Hóa học nhờ công trình liên quan đến dự đoán cấu trúc protein. Đồng thời, Geoffrey Hinton, được mệnh danh là ‘bố già’ của Deep Learning, đã đoạt giải Nobel Vật lý nhờ đóng góp nền tảng cho học sâu và mạng nơ-ron. Những giải thưởng này không chỉ công nhận cá nhân mà còn khẳng định vai trò của AI trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, từ hóa học đến vật lý, chứng minh rằng AI đang góp phần giải quyết các vấn đề lớn của nhân loại.

CỘT MỐC GẦN ĐÂY NHẤT: DEEPSEEK-R1 NĂM 2025

Vào năm 2025, DeepSeek đã phát hành DeepSeek-R1, một mô hình AI dẫn đầu danh sách tải xuống. Sự kiện này tiếp tục khẳng định sự phát triển không ngừng của AI, với DeepSeek-R1 trở thành lựa chọn hàng đầu cho nhiều ứng dụng nhờ hiệu suất vượt trội. Điều này phản ánh xu hướng hiện tại của AI, nơi các mô hình mới liên tục được cải tiến để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao.

Lịch sử phát triển AI là một câu chuyện về sự tiến bộ từ lý thuyết đến thực tiễn, với các cột mốc từ năm 1950 đến 2025 đã định hình lĩnh vực này. Từ phép thử Turing của Alan Turing, hội nghị Dartmouth, Eliza, Deep Blue, AlphaGo, ChatGPT, các giải Nobel 2024, đến DeepSeek-R1, AI đã chứng minh khả năng vô hạn của mình. Những sự kiện này không chỉ là các mốc thời gian mà còn là nền tảng cho tương lai, nơi AI tiếp tục phát triển để hỗ trợ con người. Hành trình này nhấn mạnh rằng AI không phải là điều gì đó xa vời mà đã trở thành một phần không thể thiếu trong thế giới hiện đại.

Lm. Anmai, CSsR

Bài viết liên quan